บรรยายธรรม เรื่อง อุดมการณ์ของครูไทย โดยพระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี ป.ธ.๙.ดร. ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาพระวิทยากร, อาจารย์ประจำภาควิชาศาสนาและปรัชญาคณะพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงราชวิทยาลัย
๑.ประวัติศาสตร์: คนแรก – ผู้เกิดก่อน – พี่ใหญ่ – ต้นแบบ
“ครู” “อาจารย์” / “ master”
ผู้สอน – ผู้เรียน / ผู้ฝึก – ผู้ถูกฝึก
หลักสูตร – ชีวิต ( Way of life) ทักษะ (Skill)
โดยเริ่มต้นด้วยคำนิยามคำว่า “ครู” ในความหมายทางประวัติศาสตร์ที่เชื่อมโยงกับ “คนแรก” ในโลกและในชีวิตของเราที่อยู่ก่อน เกิดก่อน นั่นคือครูตามธรรมชาติ ต่อมา “ครู” คือผู้รอบรู้และอธิบายได้ทุกเรื่อง ในศาสนาเรียกว่า “ศาสดา” ที่สามารถไขข้อสงสัยทั้งโลกและชีวิต จึงเป็นผู้รอบรู้ (สัพพัญญู) และเป็นต้นแบบของครูว่าต้องรู้ทั้งศาสตร์ความรู้ในการดำเนินชีวิต (a way of life) ซึ่งแตกต่างจากครู (master) ที่เน้นทักษะหรือวิชาชีพ (skill) ที่เชี่ยวชาญด้านใดด้านหนึ่ง จะเก่งต่อเรือ ช่างเหล็ก ช่างก่อสร้าง ก็เก่งเรื่องนั้นๆ จนก่อเกิดเป็นศาสตร์เฉพาะด้าน
เนื้อหาที่ถูกออกแบบโดยครูทั้งสองแบบนี้จึงเน้นต่างกัน ครูแบบศาสดาจะเน้นความดี ความสุขและการมีชีวิต ขณะที่ครูแบบ master จะเน้นความเชี่ยวชาญ ความรู้ในเรื่องนั้นอย่างลึกซึ้ง ซึ่งชีวิตในปัจจุบันเราเรียนกันให้เกิดความเชี่ยวชาญในศาสตร์นั้นๆ แต่การใช้ชีวิตจริงกลับตรงข้ามต้องการความรู้มากกว่าหนึ่งอย่างเสมอ
-“form” / “being” จิตใจ = มีเมตตา – น่าเคารพ – หมดจดถ้อยคำ (เริ่มต้นด้วยคำทักทาย)
-“function” / “becoming” ลักษณะ = ความรู้ดี – มีวาทศิลป์ – บอกสิ้นเนื้อความ – งอกงามด้วยธรรม
-ให้หัวใจ – ได้หัวคิด
. นำไปสู่การสร้างอุดมการณ์ของการเป็นมนุษย์ด้วย “ได้หัวใจ แล้วจึงให้หัวคิด” คือสร้างคนให้มีหัวใจก่อน รู้ผิดชอบชั่วดี อะไรควร ไม่ควร แล้วจึงสอนให้คิดแบบมีเหตุมีผล ให้เชี่ยวชาญในแต่ละเรื่อง ไม่ต่างจากการสอนให้คนเป็นนักรบ ไม่ใช่แค่สอนให้เขาใช้อาวุธเป็น แต่ต้องสอนให้เขารู้ว่า ควรใช้อย่างไร ใช้กับใคร ใช้ปกป้องมากกว่าใช้เพื่อทำร้ายผู้คน หรือหาประโยชน์ใส่ตนเท่านั้น
-ครูทั่วไปมักสอนให้ศิษย์เชี่ยวชาญด้านเดี่ยว
-ส่วนครูที่สอนศิษย์ให้เข้าใจชีวิต แสดงโลกที่เขาควรรู้ ไม่คับแคบ ตัดสินใจได้ว่าอะไรถูกและผิด นั่นคืออุดมการณ์ความเป็นครู
๒.อุดมการณ์ของครูไทย
-อุดมการณ์แบบพุทธ สรุปได้ดังนี้
(๑)ปิโย น่ารัก มีเมตตากรุณา
(๒) ครุ น่าเคารพ เป็นผู้หนักแน่น
(๓) วจนกฺขโม อดทนต่อถ้อยคำ พร้อมรับฟังคำปรึกษาชักถาม
(๔) ภาวนีโย น่าเจริญใจ มีความรู้จริง
(๕) วตฺตา รู้จักพูดให้ได้ผล รู้จักชี้แจงให้เข้าใจ
(๖) คมฺภีรรญฺจ กถํ กตฺตา แถลงเรื่องล้ำลึกได้ ชี้แจงเรื่องต่างๆ
(๗) โน จฎฺฐาเน นิโยชเย ไม่ชักจูงไปในทางที่เสื่อมเสียหรือเรื่องเหลวไหล
-สื่อ – เข้าใจ – ใช้เป็น
-สื่อสาร – ผู้นำ /มิตรภาพ (มีเหตุผล)
-เข้าใจ -จิตใจ -ร่างกาย -สมอง
-ใช้เป็นๆ -เป็นงาน – เป็นคน -เป็นมนุษย์
แนวทางในการฝึกฝนตนเองให้เป็นครูที่ดี ต่อไป ดังนี้
๑.มีใจ คือ มีฉันทะเพื่อเป็นครู เพราะๆทุกอย่างจะต้องออกมาจากใจ ไม่ว่าจะเป็นความอดทน ที่จะต้องฝึกฝนตนเองอยู่เสมอ อุปสรรคที่จะเจอก็ต้องเจอ ต้องอาศัยที่เข้มแข็งและความมุ่งมั่นฝ่าฟันออกไปและพลังใจนี้แหละที่จะทำให้เราเป็นครูที่ดีและประสบความสำเร็จ
๒.มีความรู้ ผู้ที่จะเป็นครู ต้องหมั่นเรียนรู้ อยู่ตลอดเวลา โดยเฉพาะเรื่องที่จะทำการสอน จะต้องมองทะลุโปร่งใส และยังต้องมีความรู้ที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นการศึกษา เรื่องเล่า สื่อประกอบการสอน เกร็ดความรู้ต่างๆ การบูรณาการความรู้ เพื่อใช้ในการจัดการเรียนการสอน ทักษะการเรียนรู้ และการจับประเด็น จิตวิทยาการสอน
๓.มีจินตนาการ เป็นครูที่ดีคือผู้ที่นำความรู้มาถ่ายทอดอย่างมีจินตนาการ มีความคิดสร้างสรรค์ ทำให้ผู้ฟังเกิดความรู้ และมีความรู้สึกที่ดีมีทัศนะคติเชิงบวก ทำให้ผู้ฟังเกิดความรู้ และมีความรู้ที่ดีมีทัศนะคติเชิงบวก ทั้งต่อเนื้อหาการสอนและครูผู้สอน
๔.มีการเตรียมตัว ทุกครั้งที่จะต้องไปทำหน้าที่การสอน แม้จะเป็นเนื้อหาวิชาการสอนมานับครั้งไม่ถ้วน ก็จะต้องมีการเตรียมตัวก่อนทำหน้าที่การสอนทุกครั้ง จะได้วิเคราะห์ผู้ฟัง ปรับปรุงเนื้อหาและเตรียมสื่ออุปกรณ์การสอน เพราะว่าควาประมาทเป็นหนทางแห่งความล้มเหลว
๕.มีการประเมินตนเอง ครูบางครั้งหาคนช่วยประเมินยาก และครูบางคนมีอัตตาตัวตนสูงคนอื่นติเตือนได้ยาก ซึ่งจะต้องระวังหากไม่แล้วการเป็นครูที่ดีได้ยาก
………………………………………………………………………………………………..
กิจกรรมภาคบ่าย เวลา ๑๓.๐๐ น. – ๑๔.๓๐ น.
บรรยายธรรม เรื่อง อุดมการณ์ของครูไทย
โครงการฝึกปฏิบัติธรรมออนไลน์ “กิจกรรมปฏิบัติธรรมพัฒนาจิต ชีวิตและปัญญา” คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ชั้นปีที่ ๑ และชั้นปีที่ ๒ จำนวน ๖๘๕ คน จัดอบรมในรูปแบบออนไลน์ผ่านโปรแกรม Zoom วันที่ ๑๑ กันยายน ๒๕๖๔ กิจกรรมเสริมความเป็นครู หลักสูตร ๑ วัน
โดยคณะพระวิทยากร สถาบันพัฒนาพระวิทยากร สำนักงานส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และความมั่นคงแห่งสถาบันชาติ พระศาสนา พระมหากษัตริย์
