ภูเขาความคิด สมาธิเบื้องต้นสำ หรับตรวจสอบผลของสมาธิ (สามัญญผลสูตร)

           หนังสือ “ภูเขาความคิด” เป็นผลงานที่เขียนขึ้นจากประสบการณ์ตรงในการปฏิบัติสมาธิ โดยมี สามัญญผลสูตร เป็นแกนหลัก เพื่อใช้ตรวจสอบผลของสมาธิภายหลังการปฏิบัติ ถือเป็นภาคต่อจากหนังสือ “สมาธิเบื้องต้นสำหรับการลงมือปฏิบัติ (สติปัฏฐาน ๔)”

           ผู้เขียนเรียบเรียงขณะถูกคุมขังในเรือนจำ (พ.ศ. ๒๕๖๑–๒๕๖๒) โดยอาศัยการทำสมาธิภาวนาเป็นที่พึ่ง จดบันทึกสภาวะจิตที่เกิดขึ้นแต่ละวันลงบนเศษกระดาษต่าง ๆ แล้วจึงนำมาเรียบเรียงเป็นเล่มหนังสือในภายหลัง จึงสะท้อน “ร่องรอยความจริง” ของการภาวนาได้อย่างเป็นธรรมชาติ แม้ภาษาจะกระท่อนกระแท่นบ้าง แต่ยังคงความจริงแท้ของประสบการณ์ภายใน

            จุดมุ่งหมายของหนังสือ คือการทำหน้าที่เสมือน “แผนที่สภาวะ” สำหรับผู้เริ่มปฏิบัติ ชี้ให้เห็นจุดสำคัญและอาการทางจิตที่ควรสังเกตเมื่อเข้าสมาธิ ออกสมาธิ และตรวจสอบผลจากการปฏิบัติ ทั้งนี้ผู้เขียนได้แรงบันดาลใจจากการทำหน้าที่พระพี่เลี้ยงพระนวกะที่วัดสระเกศ ซึ่งทำให้เห็นความสนใจเรื่องสมาธิและข้อสงสัยต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น จึงเขียนเพื่อเป็นคู่มือเบื้องต้นแก่ผู้เริ่มต้น โดยเน้น สติปัฏฐานสูตร (วิธีปฏิบัติ) และ สามัญญผลสูตร (ผลที่เกิดขึ้น)

          จึงประกอบด้วย ๓ ภาคใหญ่ คือ

• สมาธิเบื้องต้นสำหรับชาวบ้าน – ความรู้เบื้องต้น
• สมาธิเบื้องต้นสำหรับการลงมือปฏิบัติ – วิธีปฏิบัติ (สติปัฏฐานสูตร)
• ภูเขาความคิด – การตรวจสอบผลของสมาธิ (สามัญญผลสูตร)
• 
             เนื้อหาในเล่มจึงเรียงร้อยออกมาเป็นลำดับเรื่อง ดังนี้ ภูเขาความคิด, ความเป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ, ความเป็นผู้ฉลาดในการดำเนินจิตให้สมาธิตั้งอยู่นาน, ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ, ความเป็นผู้ฉลาดในความควรแก่กาลของสมาธิ, ความเป็นผู้ฉลาดในอารมณ์ของสมาธิ, ความเป็นผู้ฉลาดในการเข้าสู่สมาธิสูงขึ้นไปตามลำดับ, วิธีถอนจิตออกจากสมาธิ, แม้เป็นใจเฉย ๆ ผู้ปฏิบัติก็ต้องรู้ความเฉย ๆ ของใจ, ความว่างภายใน, การรับรู้เป็นหน้าที่ของจิต, นั่งเงียบ ๆ       ฟังเสียงหัวใจพูด, จิตปัจจุบันเห็นจิตอดีต, เห็นเฉย ๆ กับเห็นแบบจำได้,  มองตัวเองผ่านสายตาแห่งสติ, รู้ทุกข์จริงแท้ที่กายใจ, ลมหายใจแห่งสติ, ความรู้จะเกิดขึ้นได้อย่างไร ?, สติมีคุณทั้งสมถะและวิปัสสนา, โฉมหน้าของตัณหา, ปฏิบัติสมาธิไม่ใช่เพื่อเอาอะไร, การปฏิบัติเป็นของเฉพาะตน, ความเพียรต้องทำต่อเนื่อง, วิธีดูลมหายใจ (อานาปานสติ), ต้องพลิกขณะจิต จากสมถะสู่วิปัสสนา,      วิธีปฏิบัติต่อนิมิตเมื่อนิมิตเกิดขึ้น, นิมิตเกิดขึ้นตอนไหน, ให้นิมิต คือ ลมหายใจ เป็นเครื่องหมายของสติ, ลมหายใจเป็นเครื่องหมายของสติ นิมิตและวิปัสสนูปกิเลสเป็นเครื่องหมายจิตสงบ, ปฏิบัติสมาธิ ก็ต้องผ่านนิมิตและวิปัสสนูปกิเลสเป็นธรรมดา, จิตตกภวังค์ คือ อะไร, รู้ความหมาย “ภวังคจิต” เข้าใจเรื่องจิตตกภวังค์, รู้จักพระเจ้าอชาตศัตรู ก่อนรู้จักเนื้อหาในสามัญญผลสูตร,                 ในวัยเยาว์ พระเจ้าอชาตศัตรู, สามัญญผลสูตร พระสูตรว่าด้วยผลแห่งความเป็นสมณะ, หมอชีวก    โกมารภัจจ์, ผลแห่งความเป็นสมณะ, ลัทธิของครูปูรณกัสสป ลัทธิที่ถือว่าทำแล้วไม่เป็นอันทำ, ลัทธิของครูมักขลิ โคศาล ลัทธิที่ถือว่าไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย, ลัทธิของครูอชิตะ เกสกัมพล ลัทธิที่ถือว่า หลังจากตายแล้วอัตตาขาดสูญ, ลัทธิของครูปกุธะ กัจจายนะ ลัทธิที่ถือว่า ไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย, ลัทธิของครูนิครนถ์ นาฏบุตร ลัทธิที่ถือว่า การทรมานตนเองเป็นการเผากิเลส, ลัทธิของครูสัญชัย เวลัฏฐบุตร ลัทธิที่ถือการเฉไฉ หลบเลี่ยง ไม่แน่นอน, ผลแห่งความเป็นสมณะ, จูฬศีล, มัชฌิมศีล, มหาศีล, อินทรียสังวร, การละนิวรณ์ ๕, อุปมานิวรณ์ ๕, ปฐมฌาน, ทุติยฌาน, ตติยฌาน,      จตุตถฌาน, วิชชา ๘ ประการ, พระเจ้าอชาตศัตรู ทรงประกาศพระองค์เป็นอุบาสก

          โดยสรุป หนังสือ ภูเขาความคิด ไม่ได้มุ่งเพียงอธิบายทฤษฎี แต่เป็น บันทึกการเดินทางภายใน ที่ช่วยให้ผู้ปฏิบัติสามารถใช้เป็นแนวทางตรวจสอบผลของตนเองได้จริง